politiek

It’s the monetary system, stupid!

//Zoals verschenen op sargasso.nl//

‘We zijn gered! Het akkoord is misschien niet optimaal, de weg voor de Grieken is lang en Noord-Europa moet flink in de buidel tasten, maar veel keuze hadden we niet. De druk is van de ketel en we kunnen er weer even tegenaan.’ Het algemene debat wijkt aldoor niet ver af van deze gedachtegang. Toch weten we dat we enkel tijd hebben gekocht. Sinds 2008 is er eigenlijk weinig veranderd en zijn problemen enkel geëscaleerd. Alhoewel, één constante lijken we van uit te kunnen gaan: de bank als winnaar. Keer op keer.

Hoe zijn we hier eigenlijk gekomen? Het begon al lange tijd geleden in de Verenigde Staten met het verstrekken van makkelijk toegankelijk krediet via de creditcards/leningen en gaf de economie daarmee een grote voorsprong ten opzichte van andere economieën. De rekening werd vervolgens niet betaald, maar opgevangen met nieuw makkelijk toegankelijk krediet in de vorm van hypotheken. De rotte appels werden gebundeld in pakketjes met andere schulden en kregen een triple-a kredietwaardigheid van de kredietbeoordelaars -de welbekende Collateral Debt Obligations (CDOs), verzekerd als Credit Default Swaps (CDS). De schulden konden met deze CDOs/CDSs worden geëxporteerd en de risico’s werden de problemen van internationale banken, (lokale) overheden en pensioenfondsen. De aflossingsproblemen in de VS werden zo ieders probleem, de waarde van dit triple-a bezit verdampte deels en de banken, lokale overheden en pensioenfondsen zaten in grootse schulden. Wederom werd nieuw krediet verleend, nu door de Centrale Banken of de overheid -welke vervolgens bij de Centrale Bank aankloppen. En zo zitten we nu bij -het door Goldman Sachs uitverkochte- Griekenland dat gisteren weer voor €130 miljard aan krediet werd voorzien van de Centrale Bank, het IMF en instituut Europa: ‘de trojka’. Ze hebben zich ondertussen gevormd tot de dominante spelers met Europa als speelveld.

Niets nieuws. Het verhaal kenmerkt zich echter in kredietverstrekking en de steeds dominantere rol die ze inneemt in de politiek. En hier wordt het interessant. Waar komen die astronomische bedragen eigenlijk vandaan? De BRIC-landen houden wijs gepaste afstand. De banken en vervolgens Centrale Banken -zei het via het IMF- hebben de rekening voor ons betaald. Maar waarmee?

Het geld voor de kredieten komt via Fractional Reserve Banking tot stand. Een begrip dat interessant eenvoudig uit te leggen is. Bij het storten van €10.000 op je rekening hoeft de bank voor slechts 3% garant te staan (solvabiliteitsratio) waarmee ze €9.700 vervolgens uit kan lenen. De lening van €9.700 van persoon B wordt bijv. gebruikt om een auto te kopen, waarna de autoverkoper de €9.700 als spaargeld stort. Wederom hoeft de bank voor slechts 3% van deze €9.700 garant te staan. Herhaal dit proces honderd maal en er is €317.958 in omloop. Minus de €10.000 is er €307.958 uit lucht gecreëerd. De bankt verkoopt de rotte appels vervolgens door, vangt rente over lucht en eigent toe bij faillissement. Mocht het echt fout gaan is de overheid of Centrale Bank er nog. En u raadt het misschien al, maar de Centrale Bank mag ongeveer hetzelfde trucje uitvoeren met de overheid als klant.

Wanneer je dit echter even laat bezinken blijkt waarom het vertrouwen in het monetaire spel van essentieel belang is. Het solvabiliteitsratio van de banken ligt ongeveer rond de tien procent. En zodra deze onder de drie procent komt, houdt het op. De euro als aanmaakpapier voor je open haard. En dat kan snel gaan.

Velen beschikken over net genoeg geld om hun rentes te betalen over dit fictieve geld. Aangezien het geen optie is om bezittingen af te schrijven vanwege het solvabiliteitsratio, wordt er meer krediet in het systeem gepompt om deze rentes te kunnen blijven betalen. De bedragen die middels krediet in het leven worden geroepen, zijn zo steeds groter en daarmee ook steeds prominenter zichtbaar. Welkom in de wereld van ons monetaire systeem: ons piramidespel.

Hoe interessant dit proces en haar economische implicaties ook zijn, terug naar de politiek waar het verregaande gevolgen heeft op de hedendaagse besluitvormingsprocessen.

De fictieve schulden worden hier namelijk reële bezuinigen. De maatschappij betaald de rekening van het piramidespel van de trojka. Het nieuwe geld geeft ons inflatie en maakt de prijzen duurder. Het maakt de rat race naar geld prominenter. Anderzijds bezuinigd de overheid. Uitkeringen verdwijnen, zorg en openbaar vervoer worden ingekort of duurder; stress, sociale onrust en overlevingsreflexen worden dominanter. Dit beperkt zich zeker niet tot Griekenland. Vergeet de ‘luie Grieken’ en de ‘arrogante Duitsers’: we’re all in this together. Wellicht was occupy nog niet eens zo’n gek idee.

De ‘redding van Griekenland’ door Europa stond centraal bij het steunplan afgelopen oktober. Vandaag tonen we met ‘Grieken gered, voor een tijdje’ -de voorpagina van het fd- al iets meer nuchterheid. Ik stel een andere kop voor. Ze reflecteert misschien beter het steunplan zelf en haar totstandkoming.

De voorbereiding van de wetgeving van de Europese Commissie gebeurt vaak door ‘expertgroepen’. Tweehonderd van de tweehonderdvijftig (76%) ‘experts’ komen direct uit de lobby van de financiële wereld: Deutsche Bank, Ernst & Young, Bank of America, Goldman Sachs, BNP Paribas, Dexia, etc. De wet gaat vervolgens naar de Europese Commissie. Bij topoverleg, zoals het steunplan in oktober, schuift de voorzitter van het International Institute of Finance (IIF), dhr. Ackermann, zelf aan bij de regeringsleiders. Het IIF is de enige wereldwijde organisatie voor financiële instellingen. Niet geheel zonder verbazing is dan ook tachtig procent van het geld in het steunplan naar financiële instellingen gegaan. Ook nu gaat het gros van het geld naar schuldenaflossing aan de financiële sector. Wellicht dat de volgende keer niet “Europa redt Griekenland” geldt als richtlijn voor de discours, maar we toekunnen naar “bank redt bank” -wat het eigenlijk al in 2008 had moeten zijn toen onze staat de banken overnam. Het zou een mooie kop zijn voor het FD bij een volgend steunplan.

“Landen zijn de gijzelaar geworden van hun banken” zoals Joris Luyendijk in de NRC•Next van negentien januari al opmerkte, “nog even en het westen kent geen land meer met een paar banken, maar een paar banken met een land.” Het monetaire systeem en zo ons geld lijken wel het geloof van onze tijdsgeest. We zullen af moeten van het idee van geld als ruilmiddel naar geld als veroorzaker van ongelijkheid en sterk gecentraliseerde macht.

Het kan anders. De bezuinigingen op fictieve schulden weerhouden ons van het bouwen van een stabiele economie. Investeringen in duurzame technologie geven ons zelfredzaamheid en economische democratie. De energiemarkt is daar een goed voorbeeld van. Waar Griekenland afhankelijk is van dure leningen voor olie, kan IJsland het IMF de deur wijzen met volledig duurzame energie en zo haar democratie waarborgen. In Duitsland is duurzame energie een van de grootste industriële sectoren van het land. Meer dan 20% van de energie is duurzaam. Meer dan de helft van de zonne-energie opgewekt is niet in het bezit van bedrijven, maar van individuen. In Engeland is zojuist ‘swerelds grootste windmolenpark op zee gebouwd. En in Nederland? In Nederland bouwen we kolen- en gascentrales: eens een gidsland, stappen we nu terug in de tijd. Het wordt tijd om voor de toekomst te kiezen en voorbij de monetaire gijzeling van onze economie en democratie.

Seth Lievense

UPDATE Vrijdag 9 maart 2012: Voorpagina Financieel Dagblad, ‘Banken redden Griekenland’

Geld en politiek: de struikelblokken van de kenniseconomie

//Eveneens gepubliceerd op sargasso.nl//

Na het verschijnen van het artikel ‘Wie kritisch kijkt, ziet dat het beter kan.’ in Het Parool van 16 oktober waarin staat dat De Zeitgeist Beweging voor een maatschappij zonder geld staat, kreeg ik onderstaande reactie. Zonder beredenering komt ‘het afschaffen van geld’ inderdaad ‘naïef’ over. In een interview en krantenartikel kan je niet altijd alles even goed belichten. Geheel begrijpelijk en bij deze alsnog.

“Ik ben helemaal voor een fundamentele verandering maar het idee dat het afschaffen van geld e.e.a. kan oplossen is naïef. Geld is slechts een ruilmiddel kan zelf nooit de veroorzaker zijn van de ongelijkheid in de wereld. Het gaat om wie (direct of indirect) de grond in handen heeft. Iedereen kan werken als hij/zij toegang krijgt tot grond!”

Het doel is in zijn geheel niet het afschaffen van geld. Het is een gevolg van een veel bredere visie die uiteindelijk geld overbodig zal maken. Geld is een uitdrukking van schaarste en hoe schaarser iets is of hoe meer arbeid iets kost, hoe meer geldwaarde het heeft. In de negentiende eeuw, een eeuw waarin reële schaarste was, gaf geld zo een goede uitdrukking van de reële waarde aan. Nu echter hebben we de technologische kennis en automatisering die ons -op duurzame wijze met de draagcapaciteit van de aarde- overvloed kan geven. Neem bijvoorbeeld groene stroom of verticale landbouw.

De overstap in de 19e eeuw van handenarbeid naar machinale arbeid liet velen werkloos en concentreerde welvaart. Politieke ideologieën ontstonden vervolgens om het schaarstevraagstuk te beantwoorden. Deze ontwikkelingen gaven ruimte aan de dienstensector om zich te ontwikkelen. Technologie brengt ons nu echter op het punt waarop deze dienstensector zelf ook geautomatiseerd kan worden. De werkloosheid die over de hele wereld sterk stijgt is dan ook het gevolg hiervan; technologische werkloosheid. De banen komen niet meer terug.

Waar de vooruitgang vanuit de wetenschap middels technologische ontwikkelingen en automatisering ons overvloed kan bieden en ons allen toe behoort te komen, wordt deze echter kunstmatig schaars gehouden en komen de voordelen van onze vooruitgang een zeer kleine groep toe. Ook monetair, neem het voedseltekort: zowel de World Food Organisation (WFP) als de United Nations Food and Agriculture Organization (FAO, Verenigde Naties) bevestigen dat er geen tekort is aan voedsel, zelfs een overvloed om ons allen te voeden. Beide erkennen eveneens dat er geen onoverbrugbare logistieke problemen zijn.
Waarom sterven er dan echter zoveel mensen aan hongersnood? Het antwoord zit hem in ons geldsysteem. De armen beschikken niet over het schaarstemiddel geld om tot de goederen in overvloed te komen. Armoede zegt daarmee iets over geldtekorten, geen reële tekorten. Het zegt iets over je capaciteit goederen aan het systeem te onttrekken.

Daar waar overvloed aanwezig is, vervalt de noodzaak van geld. Tenminste, zolang deze ook geautomatiseerd tot stand is gekomen en de arbeidskosten komen te vervallen. Vrijwel al onze materiële goederen zijn geautomatiseerd tot stand gekomen of kunnen geautomatiseerd worden. De vrijheid van handenarbeid evenals arbeid in de dienstensector geeft ruimte voor een nieuw tijdperk. Een tijdperk waar geld inderdaad overbodig zal zijn. Met technologie komt eveneens de mogelijkheid tot decentralisatie. De nieuwe vraag wordt nu hoe we onze productie -zoveel mogelijk lokaal- aanpassen aan de draagcapaciteit van onze omgeving. En in een wereld waarbij duurzaamheid en niet consumptie het succes bepaalt, is er veel mogelijk.

/
Wat betreft geld als ruilmiddel tegenover geld als veroorzaker van ongelijkheid:
Zoals we geld traditioneel kennen, functioneert het inderdaad goed als ruilmiddel. Echter; naast het loslaten van de goudstandaard, hebben Fractional Reserve Banking en het rente-principe deze perceptie verouderd en zal men zich bewust moeten worden van de hedendaagse monetaire spelregels en zijn gevolgen voor de maatschappij.

Fractional Reserve Banking geeft private banken (ABN, Fortis, …) de mogelijkheid zelf geld te creëren. Wanneer je een lening van 10.000 neemt bij de bank, komt dat niet ergens vandaan maar wordt dit ter plekke gecreëerd. Geautomatiseerd en zonder inspanning van het bankpersoneel ontstaat er geld uit lucht. Dit zorgt voor inflatie, het minder waard worden van geld, en is zo een belasting op ons gezamenlijk geldbezit. Je zult meer moeten werken voor dezelfde welvaart. Tenzij je genoeg geld op de bank hebt om deze inflatie te vereffenen, zal je er op achter uit gaan. Ongelijkheid zit zo ingebouwd in het geldsysteem.

Vervolgens zal voor het terugbetalen van de rente geld uit de al bestaande geldcirculatie gehaald moeten worden. Dit moet ergens vandaan komen en meer leningen zullen aangegaan moeten worden of iemand verliest de stoelendans. Schuld door rente, vereist meer schuld en creëert meer rente. Dit is een exponentiële ontwikkeling die geen stand kan houden: een piramidespel. Een piramidespel waarbij enerzijds rente over schuld of anderzijds rente over geldbezit eveneens een ingebouwde vorm van ongelijkheid in het geldsysteem is.

We jagen met zijn allen het schaarstegoed geld na. Het middel dat slechts enkelen van ons de toegang tot de overvloed verschaft. We offeren er zelfs acht uur van onze dag voor op. Als snel moet je toch de vraag bekruipen: ‘Hoe vrij ben ik eigenlijk?’.

De mogelijkheden in decentralisatie van technologie bieden ons de weg naar duurzaamheid en individuele vrijheid. Een wereld waar men vrij is zijn ambities en passies na te leven. Een maatschappij die ruimte biedt voor een zorgzame omgang met elkaar en ons verlost van de individuele rat race naar het geld. Ik vraag me hiermee af of u zich liberaal of solidair voelt bij deze toekomstvisie.

We zitten dan ook gevangen in een wereld vol valse tegenstellingen. Tegenstellingen waarin steeds minder mensen de oplossing zien. In eerste instantie krijgt deze onvrede vorm in populistische partijen, maar een fundamentelere maatschappijkritiek krijgt steeds vaker zijn stem. Het is de stem van een generatie die zichzelf via internet heeft onderwezen en gevonden en elkaar vindt in bewegingen als Ron Paul, Anonymous, De Zeitgeist Beweging en sinds kort de Occupy Beweging. Ze kenmerken zich in een a-politieke houding – en voorbij links of rechts- in de zoektocht naar oplossingen en organiseren zich op niet-hiërarchische wijze. De boodschap is er vooral een van bewustwording middels de oproep tot verdieping.

Het is een fundamentele boodschap die zijn gehoor niet vindt in het een keer in de vier jaar stemmen. We stemmen immers voor een overheid wiens macht ligt in de verdeelsleutel van fictieve schaarste. We stemmen voor een overheid onderhevig aan de monetaire regels middels schuld. We stemmen voor een overheid gevangen in de economische regels van groei met de rat race naar schuldenaflossing.
Onze stem geeft vorm aan een wereld van fictieve schulden en reële bezuinigingen. Een wereld waarin -om maar een voorbeeld te noemen- de lobby van elitaire stroomvoorzieningen (olie, gas, kolen, kern) de stem van de wetenschap en het volk naast zich neer kan leggen en ons zodoende van onze vrijheid onthoudt.

Samengevat leven we in een wereld waar geld boven menselijkheid is komen te staan. De overheid, onderhevig aan de monetair-economische spelregels, speelt dit spel onwetend of apathisch mee en verliest langzaam het vertrouwen van het volk. En met goede reden, want we kunnen ons zeer terecht afvragen hoe democratisch onze democratie nog is. Waar de monetaire en politieke instituten kenmerkend zijn voor een verouderde sociale structuur, zullen technologie en zijn decentralisatie kenmerkend zijn voor het geven van de antwoorden voor de dag van morgen. Internet zal het platform voor de komende revolutie zijn, die de drukpers was voor de wetenschappelijke revolutie, de voorloper van onze industriële revolutie.

Seth Lievense

UPDATE 24NOV2011: In mijn reactie was de meegestuurde link me ontgaan. Hierdoor ben ik niet ingegaan op het vraagstuk van de schaarste wat betreft grond/ruimte. Excusé! Zie onderstaande reacties voor verdere ontwikkelingen.

Interview Parool: ‘Wie kritisch kijkt, ziet dat het beter kan.’

De straatprotesten tegen de graaicultuur breiden zich uit. Volgens Seth Lievense, één van de organisatoren van Occupy Amsterdam, is het slechts een kwestie van tijd voordat de piramidezwendel van de banken instort. Deel 2 in een serie.